Account Abstraction breakdown

January 10, 2024

dev

Self Custody Wallets

Nếu bạn từng gửi gắm thanh xuân (và tiền) của mình cho mấy ông sàn CEX như FTX, Celsius rồi bị “bay màu” chỉ sau một đêm thì chào mừng bạn đến với hội “tôi thà tự giữ tiền còn hơn gửi ai đó rồi đi ngủ không yên”.

Nghe thì hay ho: “Self-custody is the future”. Nhưng thực tế thì... tự giữ ví còn khổ hơn yêu xa. Bạn phải bảo quản một cái chuỗi ký tự khó nhớ–gọi là private key–hoặc một đoạn seed phrase 24 từ nhìn như lời nguyền cổ đại. Mà chỉ cần bạn quên, hay lỡ tay copy-paste nhầm cho hacker thì... xong phim.

Thế là người ta mới đẻ ra cái khái niệm nghe sang chảnh: Account Abstraction–hiểu nôm na là “cá nhân hóa tài khoản, nhưng kiểu thông minh”. Một cú chuyển hóa từ việc dùng ví EOA–Externally Owned Account, sang việc biến mỗi tài khoản thành một smart contract có thể lập trình được.

Tức là sao? Là từ giờ, thay vì cứ phải giữ private key như báu vật, bạn có thể tùy biến cách xác thực, batch giao dịch, trả phí gas bằng token ERC-20, hoặc thậm chí đưa ví vào chế độ đa chữ ký như team quản lý công ty.

Tất cả đều vì một mục tiêu thiêng liêng: đỡ phiền phức, đỡ mất tiền, và đỡ lú.

Current Situation

Trong thế giới Ethereum hiện nay, có hai loại account chính:

🧍 1. Externally Owned Account (EOA)

Đây là loại ví truyền thống mà 99% dân chơi crypto từng xài, ví dụ như Metamask. Loại ví này được kiểm soát bằng private key, mà private key thì thường được sinh ra từ seed phrase–bạn biết đấy, cái đoạn văn kỳ bí 24 từ mà người ta bảo phải chép tay, cất kỹ, và không share cho ai (trừ khi bạn muốn mất sạch coin cho vui).

Cái ví này chỉ có một việc: gửi transaction và tự mình trả phí gas cho từng transaction đó. Nghe thì bình thường, nhưng đó chính là nguồn cơn của nhiều bi kịch.

🤖 2. Smart Contract Account

Đây là dạng tài khoản không có private key mà hoạt động nhờ code. Nó không thể tự gửi transaction (vì không ai điều khiển nó bằng key), nhưng có thể làm được gần hết mọi thứ mà EOA làm–miễn là có ai đó “kích hoạt”.

🧨 Vấn Đề Sinh Ra Từ Hai Loại Ví Trên

😵‍💫 Quản Lý key–cơn Ác Mộng

Thật lòng mà nói: chúng ta còn quên cả mật khẩu Facebook, huống chi là nhớ nguyên cái private key hay seed phrase. Nên người ta đành:

Lưu trên cloud–rồi cloud bị hack.
Dùng app quản lý password–rồi quên password của app.
Ghi ra giấy–rồi mất tờ giấy.

Kết quả? Một cú leak nhỏ = bay màu tất cả. Không nút undo, không hotline hỗ trợ, không ai trả lại tiền cho bạn.

Và đó cũng là lý do nhiều người lại quay về dùng ví lưu ký (custodial wallets) trên sàn. Kiểu “đưa tiền người khác giữ cho chắc”–và rồi FTX vẫy chào bạn từ thiên đường.

Crypto không phải về "không cần trung gian", mà là "ai chịu trách nhiệm khi tôi ngu".

👎 Trải Nghiệm Người Dùng Tệ Như... Windows Vista

Với smart contract, ta có thể gọi một hàm → hàm đó gọi thêm 5–10 smart contract khác → cực kỳ mượt.

Nhưng EOA thì không chơi được trò đó. Một lần chỉ gọi được một hàm duy nhất. Muốn làm gì phức tạp như swap token trên Uniswap thì phải:

Approve.
Rồi mới Transfer.

2 giao dịch cho một hành động. Đã vậy còn trả gas 2 lần, ký 2 lần, và nếu bạn đang chơi game on-chain, thì...

“Bạn muốn di chuyển nhân vật? Ký cái transaction đi!” “Bạn muốn tấn công kẻ địch? Ký nữa nha!” → Chơi 10 phút, ký 20 lần, tay chuột nhưng tâm mỏi.

Chưa kể đến việc mỗi lần dùng EOA, bạn phải luôn có token gốc để trả phí gas. Muốn bắc cầu DAI sang Layer 2 mà không có ETH? Ráng mà bắc bằng niềm tin.

Tóm lại: hệ thống EOA + smart contract hiện tại là cổ điển và bất tiện, khiến trải nghiệm người dùng tụt mood, và là rào cản khiến crypto khó phổ cập.

May mà Account Abstraction đã đến như một bản cập nhật firmware–nghe thì đơn giản, nhưng làm thì không dễ, và kết quả thì rất đáng hype.

Account Abstraction 🔑

Account Abstraction là một bước tiến lớn trong việc cải thiện trải nghiệm người dùng và tăng tính linh hoạt cho tài khoản trên blockchain–đặc biệt là Ethereum. Thay vì chỉ dựa vào ví truyền thống (EOA–Externally Owned Account) vốn bị giới hạn bởi mô hình "1 private key điều khiển toàn bộ", Account Abstraction cho phép mỗi tài khoản là một smart contract có thể lập trình được, với logic tùy chỉnh cho việc xác thực, xử lý giao dịch, và quản lý quyền truy cập.

Điểm cốt lõi của Account Abstraction là tách biệt người ký giao dịch với tài khoản thực thi giao dịch. Nhờ đó, chúng ta có thể:

Đa Dạng Hóa Cách Xác Thực

Không còn giới hạn bởi chữ ký ECDSA đi kèm private key, một tài khoản giờ đây có thể chấp nhận chữ ký theo bất kỳ lược đồ nào:

Sử dụng FaceID hoặc TouchID từ thiết bị di động để ký giao dịch.
Hỗ trợ chữ ký đa chữ ký (multi-signature) với các quy tắc phê duyệt linh hoạt.
Thậm chí hỗ trợ chữ ký chống lượng tử trong tương lai để nâng cao bảo mật.

Tùy Biến Logic Giao Dịch

Tài khoản dưới dạng smart contract có thể chứa các quy tắc tùy chỉnh để xác định giao dịch nào được phép thực hiện:

Giới hạn loại giao dịch được phép thực hiện (ví dụ chỉ giao dịch với các dApp đã được duyệt).
Xác định giới hạn số tiền, tần suất giao dịch hoặc yêu cầu xác thực bổ sung tùy tình huống.
Thêm các cơ chế kiểm soát nội bộ như "đóng băng tài khoản" khi phát hiện hoạt động bất thường.

Linh Hoạt Trong Thanh Toán Phí Gas

Account Abstraction cho phép tài khoản:

Thanh toán gas bằng token ERC-20 thay vì chỉ ETH. Ví dụ: tài khoản có thể tự động swap DAI sang ETH nội bộ để thanh toán phí.
Nhận tài trợ phí gas từ bên thứ ba. DApps hoặc nền tảng có thể tài trợ phí gas cho người dùng nhằm cải thiện trải nghiệm onboarding.

Gộp Nhiều Hành Động Thành Một Giao Dịch (Batch Transactions)

Với EOA, người dùng phải thực hiện từng bước một cách thủ công (ví dụ: approve → transfer). Với Account Abstraction, tài khoản có thể thực thi nhiều hành động trong một giao dịch duy nhất, giúp:

Giảm số lần ký giao dịch.
Tiết kiệm phí.
Cải thiện trải nghiệm người dùng, đặc biệt với các ứng dụng như game on-chain hoặc NFT marketplace.

Khả Năng Phục Hồi Và Khôi Phục Tài Khoản

Nhờ có thể lập trình, tài khoản có thể tích hợp sẵn:

Cơ chế khôi phục khi mất quyền truy cập, thông qua người ký phụ/trustee.
Thay đổi người ký mà không cần tạo ví mới.
Tăng cường bảo mật với các cấp độ xác thực tùy biến theo rủi ro.

🎯 Tổng Kết

Account Abstraction không chỉ là một ý tưởng mang tính lý tưởng hóa trải nghiệm người dùng–nó đang được triển khai và phát triển trên nhiều nền tảng lớn, đặc biệt là thông qua EIP-4337 trên Ethereum và các Layer 2.

Nó mở ra cánh cửa cho:

Ví crypto thân thiện hơn với người dùng phổ thông.
Onboarding dễ dàng mà không hy sinh tính phi tập trung.
Giao dịch an toàn, kiểm soát linh hoạt, bảo mật cao hơn.

Trong tương lai, việc dùng ví crypto có thể đơn giản như đăng nhập bằng email hoặc FaceID–nhưng đằng sau vẫn là sức mạnh của blockchain. Và Account Abstraction chính là cầu nối giữa sự đơn giản ấy với nền tảng công nghệ phi tập trung.